Τένγκου: τα πνεύματα των βουνών

Greecejapan_Tengu
Φωτογραφία © Γρηγόρης Α. Μηλιαρέσης

Κατακόκκινα πρόσωπα με άγρια μάτια, αφύσικα μακριές μύτες, μακριά και ανακατεμένα λευκά μαλλιά, μουστάκια και γένια, ρούχα των μοναχών-ασκητών-σαμάνων γιαμαμπούσι (山伏) της σχολής Σούγκεντο (修験道), ψηλά τσόκαρα γκέτα με ένα μόνο κάθετο «δόντι» που κάνει το περπάτημα (και την ισορροπία) σχεδόν ακροβατικό, φτερά πουλιού (και μερικές φορές κεφάλι κορακιού), απρόβλεπτη διάθεση και συμπεριφορά και βαθιά γνώση ξιφομαχίας και άλλων πολεμικών τεχνών: από όλα τα πλάσματα που κατοικούν στον κόσμο της ιαπωνικής λαϊκής φαντασίας, δεν υπάρχει ίσως πιο χαρακτηριστικό από το τένγκου (天狗), το δασόβιο δαιμόνιο που ζει, κατά κάποιους ακόμα και σήμερα, σε όλα σχεδόν τα βουνά της Ιαπωνίας, μηδέ αυτού του Φούτζι εξαιρουμένου. Και ταυτόχρονα, δεν υπάρχει άλλο πιο αμφιλεγόμενο τόσο ως προς την καταγωγή, όσο και ως προς τις προθέσεις: δάσκαλοι για τους ανθρώπους κάποιων σχολών πολεμικών τεχνών, προσωποποίηση του κακού για κάποιους ιερείς, στρατιώτες του βουδισμού και πολέμιοι των διεφθαρμένων κληρικών για άλλους.

Η προέλευση των τένγκου είναι μια ακόμα σπουδή στην συγκριτική διαδικασία η οποία έχει διαμορφώσει όλη την ιαπωνική λαϊκή παράδοση: κινεζικοί μύθοι (από τους οποίους προέρχεται και η ίδια η ονομασία «τένγκου») που συνδέονται με ιαπωνικούς θρύλους και με αστρονομικά/κοσμολογικά φαινόμενα, αναφορές στο «Νιχόν Σόκι» σε χαρακτήρες από το μύθο της θεάς του ήλιου Αματερασού Ομικάμι (η Άμε νο Ουζούμε νο Μικότο και ο σύζυγός της Σαρουταχίκο Οκάμι με εμφάνιση που αναμφίβολα μοιάζει με τένγκου), ανιμιστικές δοξασίες με κέντρο το πανταχού παρόν στην Ιαπωνία και εντυπωσιακό από κάθε άποψη κοράκι, κάποιες δόσεις από ξενοφοβία (η εμφάνιση και η συμπεριφορά τους θα μπορούσε κάλλιστα να παραπέμπει σε μη-Ιάπωνες), προλήψεις και δεισιδαιμονίες –όλα αυτά, και πολλά ακόμα, έχουν δημιουργήσει αυτό που οι σημερινοί Ιάπωνες αντιλαμβάνονται σαν «τένγκου».

Στην ιστορία της σχολής πολεμικών τεχνών που μελετάω δεν υπάρχουν τένγκου και ομολογώ ότι αισθάνομαι κάπως άσχημα γι αυτό. Ίσως αυτός είναι ο λόγος που ακόμα και τώρα, κάθε φορά που βρίσκομαι σε κάποιο από τα βουνά που θεωρούνται κατοικίες τους, έχω την παράλογη ελπίδα ότι κάποια στιγμή κάποιο από αυτά θα πεταχτεί πίσω από κάποιο δέντρο και θα μου μεταφέρει τη γνώση του γύρω από την τέχνη του ξίφους όπως έκανε ο Σότζομπο με τον Μιναμότο νο Γιοσιτσούνε στο βουνό Κουράμα του Κιότο πριν από 900 χρόνια, ξεκινώντας τη θρυλική σχέση μεταξύ τένγκου και ξιφομαχίας. Μέχρι στιγμής κάτι τέτοιο δεν έχει συμβεί οπότε συνήθως συμβιβάζομαι να παρατηρώ τον τρόπο που αντιδρούν σ’ αυτά οι Ιάπωνες, σχετικοί και άσχετοι με τις πολεμικές τέχνες, έναν τρόπο που φανερώνει μια οικειότητα αποτελούμενη από ίσες δόσεις δέους, φόβου και συμπάθειας και μια αποδοχή του υπερφυσικού μάλλον απροσδόκητη σε μια αναπτυγμένη χώρα. Από την άλλη, όπως το τένγκου δεν είναι οποιοδήποτε υπερφυσικό πλάσμα, έτσι και η Ιαπωνία δεν είναι οποιαδήποτε αναπτυγμένη χώρα…

ENGLISH

 

ΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΟ ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΣΑΣ!ΣΠΙΤΙΚΕΣ ΙΑΠΩΝΙΚΕΣ ΣΥΝΤΑΓΕΣΜπορείτε να το παραγγείλετε εδώ

Γρηγόρης Μηλιαρέσης
Γρηγόρης Μηλιαρέσης
Δημοσιογράφος και μεταφραστής. Έχει συνεργαστεί με πλειάδα εφημερίδων, περιοδικών (τόσο του γενικού όσο και του ειδικού τύπου) και εκδοτικών οίκων και με ειδίκευση στο Ίντερνετ, τις πολεμικές τέχνες και την Ιαπωνία όπου και ζει τα τελευταία χρόνια. Από το 2012 μέχρι το 2016 έγραφε την εβδομαδιαία στήλη στο GreeceJapan.com "Γράμματα από έναν αιωρούμενο κόσμο" και το 2020 κυκλοφόρησε το ομότιτλο βιβλίο του. Περισσότερα στη συνέντευξη που είχε δώσει στο GreeceJapan.com.
ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗΝ ΙΑΠΩΝΙΑ
ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗΝ ΙΑΠΩΝΙΑ

Ροή άρθρων

spot_img

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Οι βασίλισσες της Ακιχαμπάρα

Τις έχουν αποκαλέσει κάτι παραπάνω από συγκρότημα: κοινωνικό φαινόμενο. Και μάλλον θα συμφωνήσω καθώς είναι πολύ δύσκολο να κάνει κανείς έστω και μια απλή...

H λαμπερή, σκοτεινή πλευρά του Σιντζούκου

Το πρώτο μου ταξίδι στην Ιαπωνία ήταν σχεδιασμένο να διαρκέσει περίπου ένα μήνα∙ όπως ήταν αναμενόμενο, διήρκεσε και τους τρεις που μου επέτρεπε η...

Άνθη του καλού

Έγραφα την προηγούμενη εβδομάδα πόσο μοναδικά μπορεί να είναι τα σύμβολα όμως εξίσου ενδιαφέρον είναι και το αντίθετο: πόσο συχνά συναντιούνται πάνω από τα...

Ο θεός (και ο διάβολος) είναι στις λεπτομέρειες

Προχθές το πρωί, κάνοντας την καθιερωμένη πρωινή φωτογραφική βόλτα, πέτυχα τον κύριο της εικόνας, έναν εργοδηγό σε μια από τις πανταχού παρούσες οικοδομές να...

Φθινοπωρινή σερενάτα

Πρώτα ακούς το τραγούδι του: ένα μακρόσυρτο σκοπό που μοιάζει με μοιρολόι και που αποτελείται από τις λέξεις «ίσι» (石) «γιάκι» (焼き) και «ίμο»...

Το ραντεβού των αστεριών

Εμείς τα ξέρουμε σαν Βέγα και Αλτάιρ, σαν δύο από τα πιο λαμπερά αστέρια του ουρανού μας. Οι ιάπωνες όμως τα αποκαλούν Οριχίμε (織姫,...

Πύλες στο πουθενά

Νομίζω ότι το γνωστότερο είναι αυτό στη Μουκοτζίμα (το όνομα του νησιού είναι «Ιτσουκουσίμα» όμως δεν το χρησιμοποιούν ούτε οι ντόπιοι) και βλέποντας μια...

Επαγγελματίες

Αν υπάρχει ένα πράγμα που όλοι ξέρουν για την Ιαπωνία είναι η βιομηχανική της δύναμη: αυτοκινητοβιομηχανίες και εταιρείες-κολοσσοί ηλεκτρονικών και οπτικών, μηχανήματα κάθε είδους...

Πρώτα η πέτρα

Το Ιουάκι της Φουκουσίμα δεν είναι ακριβώς αυτό που θα λέγαμε “πόλος τουριστικής έλξης”· αν δεν ήταν ο τόπος καταγωγής της πεθεράς μου, δε...

Παλμός

Μετά από μια φιλονικία με τον αδερφό της, τον θεό της θάλασσας και των κεραυνών Σουσάνοο νο Μικότο (建速須佐之男命) , η Αματερασού Ομικάμι (天照大神)...

Με καλέσατε κύριε;

Σε πείσμα όσων υποστηρίζουν ότι η σύγχρονη-ποπ κουλτούρα είναι πολύ πιο ρηχή από την κλασική, η λέξη-έννοια «μόε» (萌え) αψηφά κάθε εύκολο ορισμό -για...

Νύχτες καλοκαιριού

Παρότι, κατά κάποιους τουλάχιστον, σχετίζονται ο τυχαίος –και όχι μόνο-  παρατηρητής δύσκολα θα βρει ομοιότητες ανάμεσα στο ξέφρενο Άουα Οντόρι και στο υποβλητικό Μπον...